📖 اسم مدارهای الکترونیکی به فارسی و انگلیسی: ۶۰ مدار معروف با توضیح

کتاب الکترونیک را باز می‌کنی و به «Common-Emitter Amplifier» می‌رسی، یا معلم می‌گوید «یکسوساز پل» و نمی‌دانی اسم انگلیسی‌اش چیست تا بیشتر درباره‌اش بخوانی. این صفحه یک فرهنگ لغت کوچک است: اسم مدارهای الکترونیکی معروف به فارسی و انگلیسی، هرکدام با یک خط توضیح و لینک به صفحه‌ای که بیشتر توضیح می‌دهد یا همان مدار را آماده در شبیه‌ساز دارد. ۶۰ مدار را در هفت خانواده دسته‌بندی کرده‌ایم: پایه، تغذیه، سیگنال و آنالوگ، زمان‌بندی و نوسان، کلیدزنی، دیجیتال و آردوینو.

مدار الکتریکی یا مدار الکترونیکی؟

این دو اسم اغلب جای هم به کار می‌روند، ولی فرق کوچکی دارند. مدار الکتریکی (Electric Circuit) هر مسیر بسته‌ای است که جریان در آن می‌چرخد؛ مثل باتری، کلید و لامپ. مدار الکترونیکی (Electronic Circuit) قطعه‌هایی دارد که جریان را کنترل می‌کنند، مثل دیود، ترانزیستور و آی‌سی؛ یعنی مدار «تصمیم می‌گیرد»، تقویت می‌کند یا زمان را می‌شمارد. هر مدار الکترونیکی یک مدار الکتریکی هم هست، ولی برعکسش نه. اگر تازه شروع کرده‌ای، اول مدار الکتریکی چیست را بخوان.

انواع مدار الکتریکی از چند نگاه

یک مدار را از چند زاویه می‌شود دسته‌بندی کرد و هر دسته‌بندی اسم‌های خودش را دارد:

از نگاهانواعEnglish
نحوه‌ی اتصالسری، موازی، ترکیبیSeries, Parallel, Series-Parallel
وضعیت مسیربسته، باز، اتصال کوتاهClosed, Open, Short Circuit
نوع جریانجریان مستقیم، جریان متناوبDC (Direct Current), AC (Alternating Current)
نوع سیگنالآنالوگ، دیجیتال، ترکیبیAnalog, Digital, Mixed-Signal
نقش قطعه‌هاغیرفعال (فقط مقاومت، خازن و سلف)، فعال (با ترانزیستور و آی‌سی)Passive, Active
روش ساختروی بردبورد، روی برد سوراخ‌دار، روی برد مدار چاپی، مدار مجتمعBreadboard, Perfboard, PCB, Integrated Circuit (IC)

کلمه‌هایی که در اسم مدارها تکرار می‌شوند

بیشتر اسم‌های انگلیسی از چند کلمه‌ی ثابت ساخته شده‌اند. اگر این‌ها را بشناسی، نصف جدول‌های پایین را از قبل بلدی:

فارسیEnglishیعنی
تقویت‌کنندهAmplifierسیگنال کوچک را بزرگ می‌کند
یکسوسازRectifierجریان متناوب را یک‌طرفه می‌کند
رگولاتور (تنظیم‌کننده‌ی ولتاژ)Regulatorولتاژ خروجی را ثابت نگه می‌دارد
مبدلConverterولتاژ را بالا یا پایین می‌برد
فیلتر (صافی)Filterبعضی فرکانس‌ها را رد می‌کند و بقیه را می‌گیرد
نوسان‌ساز (اسیلاتور)Oscillatorخودش یک موج تکراری می‌سازد
مولتی‌ویبراتورMultivibratorمدار کلیدزنی دوحالته: آستابل، مونواستابل، بی‌استابل
راه‌انداز (درایور)Driverبه بار جریان کافی می‌دهد
مقایسه‌گرComparatorدو ولتاژ را مقایسه می‌کند و صفر یا یک می‌دهد
بافرBufferسیگنال را بدون تغییر ولی با توان جریان بیشتر منتقل می‌کند
مقسمDividerولتاژ یا فرکانس را تقسیم می‌کند
زمان‌سنج (تایمر)Timerیک زمان مشخص می‌سازد

۱. مدارهای پایه (Basic Circuits)

این‌ها الفبای هر مدار دیگری‌اند. حتی پیچیده‌ترین برد هم از تکه‌های سری، موازی و یک مسیر بسته ساخته شده است. اگر فرق سری و موازی را هنوز با چشم ندیده‌ای، سری یا موازی؟ را ببین.

#اسم فارسیEnglishتوضیح یک‌خطیبیشتر بخوان
۱مدار بستهClosed Circuitمسیر کامل از مثبت تا منفی؛ فقط در این حالت جریان برقرار است.درس مدار یعنی چی؟
۲مدار بازOpen Circuitجایی از مسیر قطع است، مثل کلید خاموش یا سیم جداشده؛ جریان صفر است.مدار باز
۳اتصال کوتاهShort Circuitمسیری تقریباً بدون مقاومت بین مثبت و منفی؛ جریان خیلی زیاد و خطرناک.اتصال کوتاه
۴مدار سریSeries Circuitقطعه‌ها پشت سر هم؛ جریان همه یکی است و ولتاژ بینشان تقسیم می‌شود.مدار سری
۵مدار موازیParallel Circuitقطعه‌ها کنار هم؛ ولتاژ همه یکی است و جریان تقسیم می‌شود.مدار موازی
۶مدار ترکیبی (سری-موازی)Series-Parallel Circuitبخشی سری و بخشی موازی؛ با ساده‌سازی مرحله‌به‌مرحله حل می‌شود.ماشین‌حساب سری و موازی
۷مدار محدودکننده‌ی جریان LEDLED Current-Limiting Circuitیک مقاومت سری که جریان LED را در حد امن نگه می‌دارد.پروژه‌ی LED با مقاومت
۸مدار کلید تبدیل (چراغ راه‌پله)Two-way Switching (Staircase Circuit)یک چراغ که از دو جای مختلف خاموش و روشن می‌شود.پروژه‌ی چراغ راه‌پله
۹مقاومت بالاکش و پایین‌کشPull-up / Pull-down Resistorورودی دیجیتال را وقتی دکمه آزاد است در یک حالت معلوم نگه می‌دارد.مقاومت پول‌آپ

۲. مدارهای تغذیه (Power Supply Circuits)

هر وسیله‌ای که به برق شهر وصل می‌شود، داخلش زنجیره‌ای از این مدارها دارد: ترانسفورماتور ولتاژ را پایین می‌آورد، یکسوساز آن را یک‌طرفه می‌کند، فیلتر خازنی صافش می‌کند و رگولاتور ثابت نگهش می‌دارد. شارژرهای امروزی به‌جای ترانسفورماتور بزرگ از مبدل‌های سوئیچینگ استفاده می‌کنند که کوچک‌تر و کم‌تلفات‌ترند. برای آزمایش‌های خانگی همیشه از آداپتور آماده استفاده کن و با برق شهر مستقیم کار نکن.

#اسم فارسیEnglishتوضیح یک‌خطیبیشتر بخوان
۱۰یکسوساز نیم‌موجHalf-wave Rectifierیک دیود فقط نیمه‌ی مثبت موج AC را عبور می‌دهد؛ خروجی تپنده است.دیود
۱۱یکسوساز تمام‌موج با سر وسطFull-wave Center-tap Rectifierدو دیود و یک ترانسفورماتور سر وسط‌دار؛ از هر دو نیمه‌ی موج استفاده می‌کند.ترانسفورماتور
۱۲یکسوساز پل (پل دیودی)Bridge Rectifierچهار دیود؛ تمام‌موج بدون نیاز به سر وسط، با افت حدود ۱٫۴ ولت.قطعه‌ی دیود
۱۳فیلتر خازنی (صاف‌کننده)Smoothing Capacitor Filterخازن بزرگ بعد از یکسوساز که دره‌های ولتاژ را پر می‌کند.پروژه‌ی صاف کردن تغذیه
۱۴رگولاتور خطیLinear Voltage Regulator (7805)ولتاژ بالاتر را به ۵ ولت ثابت می‌رساند و اضافه‌اش را گرما می‌کند؛ ورودی حداقل حدود ۷ ولت.رگولاتور ۷۸۰۵
۱۵رگولاتور زنرZener Diode Regulatorیک مقاومت و یک دیود زنر؛ ساده‌ترین مرجع ولتاژ برای جریان‌های کم.رگولاتور ولتاژ
۱۶مبدل باک (کاهنده)Buck Converterبا کلیدزنی سریع و یک سلف، ولتاژ را با بازده بالا پایین می‌آورد.رگولاتور LM2596
۱۷مبدل بوست (افزاینده)Boost Converterولتاژ را بالا می‌برد؛ مثلاً از یک باتری ۳٫۷ ولتی، ۵ ولت می‌سازد.سلف
۱۸محافظ قطبیت معکوسReverse Polarity Protectionیک دیود سری که اگر باتری برعکس بسته شود جلوی خرابی را می‌گیرد.پروژه‌ی محافظ قطبیت

۳. مدارهای سیگنال و آنالوگ (Signal & Analog Circuits)

این خانواده با ولتاژهایی کار می‌کند که پیوسته تغییر می‌کنند: صدای میکروفون، خروجی یک سنسور یا ولتاژ یک پتانسیومتر. سه قطعه‌ی ستاره‌ی این بخش مقاومت، خازن و آپ‌امپ (تقویت‌کننده‌ی عملیاتی) هستند. یک فرمول را حفظ کن: فرکانس قطع فیلتر RC برابر است با fc = 1 ÷ (2π × R × C)؛ مثلاً با ۱ کیلواهم و ۱ میکروفاراد حدود ۱۶۰ هرتز.

#اسم فارسیEnglishتوضیح یک‌خطیبیشتر بخوان
۱۹مقسم ولتاژVoltage Dividerدو مقاومت سری؛ ولتاژ به نسبت مقدار مقاومت‌ها تقسیم می‌شود.مقسم ولتاژ
۲۰فیلتر RC پایین‌گذرRC Low-pass Filterمقاومت سری و خازن به زمین؛ فرکانس‌های پایین رد می‌شوند و بالاها ضعیف.ماشین‌حساب ثابت زمانی RC
۲۱فیلتر RC بالاگذرRC High-pass Filterخازن سری و مقاومت به زمین؛ DC و فرکانس‌های پایین گرفته می‌شوند.خازن
۲۲مدار شارژ و دشارژ خازنRC Charging Circuitخازن از راه مقاومت پر می‌شود و بعد از یک ثابت زمانی (R×C) حدود ۶۳ درصد پر است.پروژه‌ی شارژ خازن
۲۳تقویت‌کننده‌ی امیتر مشترکCommon-Emitter Amplifierرایج‌ترین تقویت‌کننده‌ی ترانزیستوری؛ بهره‌ی ولتاژ زیاد و خروجی وارونه.ترانزیستور
۲۴امیتر فالوور (کلکتور مشترک)Emitter Follower (Common Collector)بهره‌ی ولتاژ حدود یک ولی توان جریان زیاد؛ یک بافر ترانزیستوری.ترانزیستور چطور کار می‌کند
۲۵تقویت‌کننده‌ی معکوس‌کنندهInverting Amplifier (Op-amp)بهره برابر منفیِ Rf تقسیم بر Rin است؛ خروجی وارونه‌ی ورودی.آپ‌امپ
۲۶تقویت‌کننده‌ی غیرمعکوس‌کنندهNon-inverting Amplifierبهره برابر ۱ + Rf/Rg؛ اگر Rf صفر باشد، دنبال‌کننده‌ی ولتاژ (Voltage Follower) می‌شود.قطعه‌ی LM358
۲۷مقایسه‌گرComparatorاگر ورودی مثبت از ورودی منفی بیشتر باشد خروجی بالا، وگرنه پایین.پروژه‌ی مقایسه‌گر با آپ‌امپ
۲۸اشمیت تریگرSchmitt Triggerمقایسه‌گر با دو آستانه (هیسترزیس) که لرزش ورودی را حذف می‌کند.درس ترموستات با هیسترزیس
۲۹پل وتستونWheatstone Bridgeچهار مقاومت در دو شاخه؛ تغییرهای خیلی کوچک مقاومت را اندازه می‌گیرد، مثل لودسل ترازو.—

۴. مدارهای زمان‌بندی و نوسان (Timing & Oscillator Circuits)

هر جا چیزی چشمک می‌زند، بوق می‌زند یا بعد از چند ثانیه خاموش می‌شود، یکی از این مدارها کار می‌کند. معروف‌ترینشان آی‌سی تایمر ۵۵۵ است. فرکانس حالت آستابلش از f = 1.44 ÷ ((R1 + 2×R2) × C) به دست می‌آید؛ مثلاً با R1 برابر ۱۰ کیلواهم، R2 برابر ۴۷ کیلواهم و خازن ۱۰ میکروفاراد، حدود ۱٫۴ بار در ثانیه چشمک می‌زند. درس چشمک‌زن بدون آردوینو همین مدار را قدم‌به‌قدم می‌سازد.

#اسم فارسیEnglishتوضیح یک‌خطیبیشتر بخوان
۳۰مولتی‌ویبراتور آستابل ۵۵۵555 Astable Multivibratorخروجی مدام بین صفر و یک جابه‌جا می‌شود؛ چشمک‌زن و بوق بدون میکروکنترلر.پروژه‌ی چشمک‌زن ۵۵۵
۳۱مولتی‌ویبراتور مونواستابل ۵۵۵555 Monostable (One-shot)با یک تحریک، یک پالس به طول حدود ۱٫۱ × R × C می‌سازد؛ مثل تایمر چراغ راه‌پله.قطعه‌ی آی‌سی ۵۵۵
۳۲مولتی‌ویبراتور آستابل ترانزیستوریTransistor Astable Multivibratorدو ترانزیستور و دو خازن که یکی‌درمیان روشن می‌شوند؛ فلاشر کلاسیک.—
۳۳اسیلاتور RC شیفت فازRC Phase-shift Oscillatorیک تقویت‌کننده و سه طبقه‌ی RC که با هم موج سینوسی می‌سازند.—
۳۴اسیلاتور کریستالیCrystal Oscillatorکریستال کوارتز فرکانس خیلی دقیق می‌دهد؛ ساعت مچی کوارتز و کلاک ۱۶ مگاهرتزی بردهای آردوینو از همین ایده می‌آیند.—
۳۵آژیر دوتاییTwo-tone Sirenنوسان‌سازی که بین دو فرکانس جابه‌جا می‌شود و صدای «دی‌دا» می‌سازد.درس آژیر دوتایی

۵. مدارهای کلیدزنی و راه‌انداز (Switching & Driver Circuits)

میکروکنترلر و حسگر جریان کمی دارند و موتور، رله و لامپ جریان زیادی می‌خواهند. این خانواده پل بین این دو دنیاست: یک سیگنال کوچک، یک بار بزرگ را روشن و خاموش می‌کند. قانون همیشگی‌اش این است که هر بار سلفی (موتور، رله، سیم‌پیچ) یک دیود هرزگرد کنارش لازم دارد.

#اسم فارسیEnglishتوضیح یک‌خطیبیشتر بخوان
۳۶کلید ترانزیستوریTransistor Switchجریان کوچک بیس، مسیر پرجریان کلکتور به امیتر را باز می‌کند.درس ترانزیستور: کلید برقی
۳۷زوج دارلینگتونDarlington Pairدو ترانزیستور پشت هم با بهره‌ی ضرب‌شده؛ آی‌سی ULN2003 هفت‌تا از آن را دارد.درایور ULN2003
۳۸کلید ماسفتیMOSFET Switchبا ولتاژ گیت کنترل می‌شود، نه جریان؛ مناسب بار سنگین و PWM.پروژه‌ی موتور با ماسفت
۳۹پل HH-Bridgeچهار کلید که جهت جریان موتور را عوض می‌کنند تا جلو و عقب برود.پل H
۴۰راه‌انداز رلهRelay Driverترانزیستور و دیود که سیم‌پیچ رله را از پین میکروکنترلر روشن می‌کنند.پروژه‌ی رله و چراغ جدا
۴۱دیود هرزگرد (فلای‌بک)Flyback Diodeدیود موازی و برعکس با موتور یا رله که ولتاژ برگشتی را خنثی می‌کند.پروژه‌ی دیود محافظ موتور
۴۲اپتوکوپلر (ایزولاتور نوری)Optocoupler (Opto-isolator)یک LED و یک فوتوترانزیستور در یک بسته؛ دو مدار را بدون اتصال برقی به هم وصل می‌کند.—
۴۳کنترل PWM (دیمر)PWM Dimmer / Speed Controlبا روشن و خاموش کردن خیلی سریع، نور LED یا سرعت موتور را تنظیم می‌کند.PWM

۶. مدارهای دیجیتال (Digital Logic Circuits)

در دنیای دیجیتال فقط دو حالت داریم: صفر و یک (خاموش و روشن). همه‌ی کامپیوترها از ترکیب چند گیت ساده ساخته شده‌اند. توضیح پایه‌ی گیت‌ها را در گیت منطقی بخوان و اولین گیت را در درس گیت AND بدون هیچ کدی با دو دکمه بساز.

#اسم فارسیEnglishتوضیح یک‌خطیبیشتر بخوان
۴۴گیت AND (و)AND Gateخروجی فقط وقتی یک است که همه‌ی ورودی‌ها یک باشند.گیت AND
۴۵گیت OR (یا)OR Gateاگر حداقل یکی از ورودی‌ها یک باشد، خروجی یک است.گیت OR
۴۶گیت NOT (وارونگر)NOT Gate (Inverter)ورودی را برعکس می‌کند: صفر را یک و یک را صفر.گیت NOT
۴۷گیت XOR (یای انحصاری)XOR Gate (Exclusive OR)وقتی دو ورودی با هم فرق دارند، خروجی یک است.گیت XOR
۴۸گیت NAND و NORNAND / NOR (Universal Gates)وارونه‌ی AND و OR؛ با هرکدام به‌تنهایی همه‌ی مدارهای منطقی را می‌شود ساخت.پروژه‌ی دو گیت پشت سر هم
۴۹نیم‌جمع‌کنندهHalf Adderیک XOR برای حاصل جمع (Sum) و یک AND برای رقم نقلی (Carry)؛ دو تا از آن با یک OR تمام‌جمع‌کننده (Full Adder) می‌سازند.شبیه‌سازی مدار منطقی
۵۰فلیپ‌فلاپFlip-flop (SR, D, JK, T)حافظه‌ی یک‌بیتی؛ نوع‌های ساعت‌دارش فقط با لبه‌ی پالس ساعت حالتشان را عوض می‌کنند.—
۵۱شمارنده‌ی دودوییBinary Counterچند فلیپ‌فلاپ پشت هم که پالس‌ها را به صورت دودویی (باینری) می‌شمارند.پروژه‌ی شمارنده باینری
۵۲شیفت رجیسترShift Register (74HC595)بیت‌ها را یکی‌یکی می‌گیرد و هشت خروجی موازی می‌دهد.شیفت رجیستر 74HC595
۵۳مالتی‌پلکسر (تسهیم‌کننده)Multiplexer (MUX)با چند خط انتخاب، یکی از چند ورودی را به تنها خروجی وصل می‌کند.—

۷. مدارهای آردوینو معروف (Famous Arduino Circuits)

وقتی میکروکنترلر وارد مدار می‌شود، اسم مدار معمولاً اسم کاری است که انجام می‌دهد. این هفت مدار در تقریباً همه‌ی کلاس‌های رباتیک ساخته می‌شوند و همه در مود آردوینوی شبیه‌ساز آماده‌اند. سیم‌کشی و کد کامل ۲۵ مدار معروف را در ۲۵ مدار آردوینو معروف در تینکرکد آورده‌ایم.

#اسم فارسیEnglishتوضیح یک‌خطیبیشتر بخوان
۵۴مدار چشمک‌زنBlinkLED روی پین ۱۳ مدام روشن و خاموش می‌شود؛ «سلام دنیا»ی آردوینو.پروژه‌ی Blink
۵۵مدار چراغ راهنماییTraffic Lightسه LED قرمز، زرد و سبز با زمان‌بندی چراغ واقعی.پروژه‌ی چراغ راهنمایی
۵۶مدار چراغ خواب هوشمندNight Light (LDR)هوا که تاریک شد، LED خودش روشن می‌شود.پروژه‌ی چراغ شب
۵۷مدار کنترل سروو با پتانسیومترPotentiometer-controlled Servoچرخاندن پیچ، بازوی سروو موتور را هم‌زاویه می‌چرخاند.پروژه‌ی پتانسیومتر و سروو
۵۸مدار سنسور پارکUltrasonic Parking Sensorفاصله را با HC-SR04 می‌سنجد؛ هرچه نزدیک‌تر، بوق تندتر.پروژه‌ی سنسور پارک
۵۹مدار دماسنجThermometerولتاژ سنسور دما را می‌خواند و درجه‌ی سانتی‌گراد را در سریال مانیتور نشان می‌دهد.پروژه‌ی دماسنج
۶۰مدار قفل رمزدارKeypad Password Lockکی‌پد ۴×۴ و سروو؛ با رمز درست، قفل باز می‌شود.پروژه‌ی قفل رمزدار

چطور این مدارها را ببینم و امتحان کنم؟

خواندن اسم مدار فقط قدم اول است؛ چیزی که در ذهن می‌ماند، مداری است که خودت بسته‌ای. چند پیشنهاد:

ترفند یادگیری اسم‌ها: وقتی مداری را در شبیه‌ساز می‌سازی، اسم انگلیسی‌اش را روی یک یادداشت کنار مدار بنویس. چند هفته که بگذرد، دیتاشیت‌ها و آموزش‌های انگلیسی را خیلی راحت‌تر می‌خوانی.
یکی از این مدارها را همین حالا بساز 📖

سؤال‌های رایج

مدار سری و موازی به انگلیسی چه می‌شود؟

مدار سری Series Circuit و مدار موازی Parallel Circuit است. مداری که بخشی سری و بخشی موازی باشد را Series-Parallel Circuit یا مدار ترکیبی می‌گویند.

انواع مدار الکتریکی کدام‌اند؟

از نظر اتصال: سری، موازی و ترکیبی. از نظر وضعیت مسیر: بسته، باز و اتصال کوتاه. از نظر نوع جریان: DC و AC. از نظر سیگنال: آنالوگ، دیجیتال و ترکیبی.

یکسوساز پل به انگلیسی چیست؟

Bridge Rectifier؛ مداری با چهار دیود که جریان متناوب را به جریان یک‌طرفه تبدیل می‌کند. یکسوساز نیم‌موج هم Half-wave Rectifier و یکسوساز تمام‌موج Full-wave Rectifier است.

فرق مدار الکتریکی و مدار الکترونیکی چیست؟

مدار الکتریکی هر مسیر بسته‌ای است که جریان در آن می‌چرخد، مثل باتری و لامپ. مدار الکترونیکی قطعه‌هایی مثل دیود، ترانزیستور و آی‌سی دارد که جریان را کنترل، تقویت یا زمان‌بندی می‌کنند.

مولتی‌ویبراتور آستابل یعنی چه؟

Astable Multivibrator مداری است که هیچ حالت پایداری ندارد و خودش مدام بین صفر و یک جابه‌جا می‌شود. معروف‌ترین نمونه‌اش چشمک‌زن ساخته‌شده با آی‌سی ۵۵۵ است.

مقاله‌های دیگر

🔋

فهرست کامل ۱۶۱ مدار ساده‌ی بدون کد، با اسم فارسی و انگلیسی

🎓

درس مدار: ۱۳۰ درس برق و آردوینو به ترتیب، از اولین مدار تا ربات هوشمند

🔌

مدار الکتریکی چیست؟ توضیح به زبان بچه‌ها